عِلْمَهُ ، فَمَنْ لَمْ يَفْعَلْ ، فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ » . شرح : گفت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله كه : چون ظاهر شود بدعت‌ها در امّت من ، پس بايد كه ظاهر سازد داناى مسائل دين ، دانش خود را و نهى كند مردمان را از بدعت . پس هر دانايى كه اظهار دانش خود در آن وقت نكند ، پس بر اوست يا بر او باد لعنت خداى تعالى در جايى كه تقيّه واجب نباشد و شرط نيست در آن ، اثر كردن در مردمان ؛ چه با وجود بىاثرى در ايشان فايده دارد ؛ و آن فايده اين است كه عوام ، توهّم نكنند كه آن بدعت ، اجماعىِ اهل اسلام است . و اين حديث دلالت دارد بر اين كه راضى به بدعت ، بلكه سهل‌انگارِ بدعت ، ملعون است ، چنانچه صاحبِ بدعت ، ملعون است . [ حديث ] سوم اصل : [ وَبِهذَا الْإِسْنَادِ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ رَفَعَهُ ، قَالَ : ] « 1 » « مَنْ أَتى ذَا بِدْعَةٍ فَعَظَّمَهُ ، فَإِنَّمَا يَسْعى فِي هَدْمِ الْإِسْلَامِ » . شرح : گفت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله كه : هر كه آمد نزد صاحب بدعتى ، پس بزرگ شمرد آن صاحب بدعت را ، پس سعى نمىكند آن كس ، مگر در خراب كردن دين اسلام ؛ چه مدد او مىشود در بدعت كه خراب كنندهء اسلام است . [ حديث ] چهارم اصل : [ وَبِهذَا الْإِسْنَادِ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ رَفَعَهُ ، قَالَ : ] قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله : « أَبَى اللَّهُ لِصَاحِبِ الْبِدْعَةِ بِالتَّوْبَةِ » قِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، وَكَيْفَ ذلِكَ ؟ قَالَ : « إِنَّهُ قَدْ أُشْرِبَ قَلْبُهُ حُبَّهَا » . شرح : باء در بِالتَّوْبَة براى تقويت تعديه است ؛ و مراد ، « بِتَوْفِيقِ التَّوْبة » است . اشْرِبَ به صيغهء مجهولِ باب افعال است .

--> ( 1 ) . « ظ » : + / « قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله » . ظاهراً شارح محترم به جهت برداشتى كه از سند اين حديث ( كه در داخل كروشه‌ذكر شده ) داشته و مقايسهء آن با سند حديث قبلى ، عبارت « قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله » را اضافه نموده است ، و گرنه اين عبارت در نسخه‌هاى خطّى و چاپى ، موجود نيست .